IJHARS sprawdziła jakość handlową produktów posiadających nazwy zarejestrowane jako ChNP, ChOG i GTS. Kontrola objęła partie żywności dostępnej w sprzedaży detalicznej: w sklepach wielkopowierzchniowych, sklepach z tzw. „zdrową żywnością” i na targowiskach na terenie całego kraju. Nieprawidłowości w znakowaniu stwierdzono w blisko 20 proc. skontrolowanych partii, a uchybienia w parametrach fizykochemicznych – w 16 proc. przebadanych partii.

Jak działa system chronionych nazw?

W Unii Europejskiej istnieje system oznaczeń geograficznych i gwarantowanych tradycyjnych specjalności, który chroni ponad 3 tys. nazw konkretnych produktów – środków spożywczych, produktów rolnych, win i napojów spirytusowych. Te systemy ochrony jakości to: oznaczenie geograficzne (OG), chroniona nazwa pochodzenia (ChNP), chronione oznaczenie geograficzne (ChOG) oraz gwarantowana tradycyjna specjalność (GTS).

Celem tego systemu jest ochrona nazw specyficznych produktów o charakterystycznych walorach, związanych z wyjątkową kulturą, tradycją, historią, społecznością i przyrodą danego obszaru. Specjalne oznaczenia poświadczają autentyczność danego produktu i są rękojmią jakości.

Aby produkt mógł posiadać oznaczenie ChNP, ChOG lub GTS, musi mieć specyfikację wyodrębniającą ten produkt spośród innych i udowadniającą jego specyficzne cechy, która musi być zarejestrowana w Unii Europejskiej. W Polsce jest już 49 produktów, których nazwy zostały zarejestrowane w tym systemie.

Produkty posiadające zarejestrowane nazwy w systemie oznaczeń geograficznych są chronione przed nadużyciami, takimi jak wykorzystywanie w celach komercyjnych zarejestrowanej nazwy dla produktów nieobjętych rejestracją, imitowanie produktów i wszelkie inne praktyki mogące wprowadzić w błąd zainteresowanych co do prawdziwego pochodzenia produktu. Nieuprawnione stosowanie zarejestrowanej nazwy produktu podlega karze administracyjnej.

Produkt taki musi być skontrolowany i po uzyskaniu odpowiedniego poświadczenia – certyfikatu lub świadectwa jakości – może być sprzedawany z użyciem zarejestrowanej nazwy i symbolu ChNP, ChOG lub GTS.

Niezależnie od specyfikacji takie produkty, oprócz wymagań określonych w specyfikacji, muszą spełniać także podstawowe wymogi jakości handlowej dotyczące składu i oznakowania.

Wyniki kontroli

IJHARS skontrolowała produkty posiadające nazwy zarejestrowane jako ChNP, ChOG i GTS z Polski, a także z Włoch, Francji, Grecji, Szwajcarii, Hiszpanii, Danii i Niemiec. Kontrolowano produkty w opakowaniach jednostkowych oraz sprzedawane luzem.

Skontrolowano żywność w 34 punktach sprzedaży: w sklepach wielkopowierzchniowych, sklepach z tzw. „zdrową żywnością” i na targowiskach na terenie wszystkich województw.

Pod względem poprawności znakowania skontrolowano 77 partii produktów.

Nieprawidłowe znakowanie stwierdzono w 15 partiach, czyli 19,5 proc. skontrolowanych.

Z 31 partii pobrano także próbki do badań laboratoryjnych.

Nieprawidłowości w zakresie parametrów fizykochemicznych stwierdzono w 5 partiach, czyli 16,1 proc. przebadanych partii.

Skontrolowane produkty z Polski – łącznie 23 partie:

• 18 partii serów: Ser Koryciński Swojski, Oscypek;
• 2 partie przetworów mięsnych: Kabanosy Staropolskie, Kiełbasa Krakowska Sucha Staropolska;
• 3 partie miodów: Miód Drahimski.

Skontrolowane produkty z zagranicy – łącznie 54 partie:

• 31 partii serów: Feta, Halloumi, Manouri, Grana Padano, Asiago Pressato, Parmigiano Reggiano, Gorgonzola, Pecorino Romano, Comté Réserve, Gruyère, Danablu;
• 14 partii przetworów mięsnych: Mortadella Bologna, Schwarzwälder Schinken, Prosciutto di Parma, Bresaola della Valtellina, Coppa di Parma;
• 9 partii oliwy z oliwek.

Znakowanie

W produktach z Polski stwierdzono nieprawidłowości w 8 partiach serów:

• bezprawne oferowanie do sprzedaży produktu nawiązującego do chronionej nazwy bez posiadania dokumentów potwierdzających zgodność produktu ze specyfikacją – 2 partie;
• całkowity brak oznakowania – 1 partia;
• nieprawidłowy sposób podania zawartości składnika występującego w nazwie środka spożywczego – 4 partie;
• nieprawidłowy sposób podania informacji o wartości odżywczej – 1 partia;
• sprzedaż produktu na targowisku bez nazwy producenta – 1 partia.

W zakresie produktów zagranicznych stwierdzono nieprawidłowości w 7 skontrolowanych partiach – 6 partiach serów i 1 partii oliwy z oliwek.

Nieprawidłowości dotyczące oznakowania serów:

• brak oznakowania produktu w języku polskim – 1 partia;
• brak nazwy producenta – 3 partie;
• brak wykazu składników – 1 partia;
• nieprawidłowy sposób podania informacji o wartości odżywczej – 1 partia;
• nieprawidłowe oznaczenie składników w wykazie składników produktu – 2 partie;
• brak informacji o ilości netto produktu – 1 partia.

Nieprawidłowości dotyczące oznakowania partii oliwy z oliwek obejmowały m.in.:

• nazwę opisową produktu niezgodną z wymaganiami dotyczącymi etykietowania kategorii oliwy;
• rozbieżności w deklaracji wartości odżywczej pomiędzy etykietami w języku polskim i hiszpańskim – etykieta w języku polskim wskazywała inne wartości zawartości tłuszczu i kwasów nasyconych niż etykieta w języku hiszpańskim;
• brak podania RWS, czyli referencyjnej wartości spożycia, przy deklaracji zawartości witaminy E na etykiecie w języku polskim;
• błędne tłumaczenie terminu odnoszącego się do oznaczenia geograficznego na etykiecie w języku polskim.

Badania laboratoryjne

W 1 partii produktu pochodzącego z Polski stwierdzono zaniżoną zawartość białka w stosunku do deklaracji producenta w tabeli wartości odżywczej.

W 4 partiach produktów zagranicznych stwierdzono:

• zawyżoną zawartość tłuszczu w stosunku do deklaracji producenta w tabeli wartości odżywczej – 1 partia;
• zaniżoną zawartość soli w stosunku do deklaracji producenta w tabeli wartości odżywczej – 3 partie;
• zaniżoną zawartość mięsa w stosunku do deklaracji producenta – 1 partia.

Wobec stwierdzonych nieprawidłowości zastosowano sankcje przewidziane w obowiązujących przepisach prawa żywnościowego.