Zdrowy, smaczny, bezpieczny, a do tego mający wspierać młode osoby w uniknięciu problemu otyłości – taki ma być nowatorski napój smoothie 4Sir2, który zgodnie z założeniami projektu za kilka lat ma trafić do polskich i europejskich sklepów. Powstanie dzięki… pozostałościom po przetwórstwie czerwonych winogron. W tym międzynarodowym projekcie uczestniczy 16 partnerów z 9 krajów. Kluczową rolę odgrywają w nim polscy naukowcy.

UE sięga po innowacje w walce z otyłością, która jest dziś problemem co trzeciego chłopca i co piątej dziewczynki w UE, zaś polskie dzieci tyją najszybciej w Europie.
Celem projektu 4Sir2 jest opracowanie napoju typu smoothie zawierającego prozdrowotne składniki pochodzące z wytłoków czerwonych winogron, głównie trans-resweratrol. W ramach projektu zbadany zostanie jego wpływ na procesy metaboliczne.
Opracowanie innowacyjnych metod pozyskiwania tego składnika to zadanie naukowców z Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Nowych Syntez Chemicznych.

Oficjalny tytuł międzynarodowego projektu 4Sir2 Smoothy, finansowanego ze środków Unii Europejskiej, brzmi: „4Sir2 Smoothy: Building a Healthy Drink Ecosystem to Prevent Childhood Obesity (Budowanie ekosystemu zdrowych napojów w celu zapobiegania otyłości wśród dzieci)”. Bo choć jego najważniejszym celem jest stworzenie tytułowego napoju dla młodych konsumentów, to inicjatywa ma charakter wielowymiarowy i interdyscyplinarny.

– Liderem projektu jest Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia. W skład zespołu projektowego 4Sir2 wchodzi 16 partnerów z 9 krajów Europy, reprezentujących różne branże i środowiska: naukę, przemysł, rolnictwo, prawo i przedsiębiorczość. Wierzymy, że realizacja tego projektu zaowocuje nie tylko powstaniem wyjątkowego produktu żywnościowego, lecz przyczyni się do stworzenia i wdrożenia kolejnych innowacji – tłumaczy dr inż. Dorota Kostrzewa, kierownik Grupy Badawczej Ekstrakcja Nadkrytyczna w Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytucie Nowych Syntez Chemicznych (Łukasiewicz – INS).

To właśnie w tym instytucie, wchodzącym w skład Sieci Badawczej Łukasiewicz, dziewięcioosobowy zespół naukowców pracuje nad najbardziej efektywnymi i „zielonymi” metodami pozyskiwania kluczowego składnika przyszłego napoju – trans-resweratrolu, czyli naturalnego polifenolu o silnych właściwościach antyoksydacyjnych.

W największym skrócie: od partnerów przemysłowych Purcari z Mołdawii pozyskiwane są produkty uboczne przetwórstwa czerwonych winogron, które w ramach projektu mają zostać zagospodarowane. To właśnie ten owoc jest naturalnym źródłem trans-resweratrolu.

W ramach ekosystemu zbudowanego wokół projektu 4Sir2 Smoothy pozostałości po przetwórstwie czerwonych winogron są suszone na bazie technologii opracowywanej przez łotewsko-polski zespół, a następnie transportowane do Polski, gdzie w Łukasiewicz – INS – na razie na poziomie laboratoriów, a w przyszłości z użyciem ekstrakcji nadkrytycznej w skali przemysłowej – są „wydobywane” pożądane składniki.

W opracowaniu innowacyjnych metod przetwarzania wytłoków winogronowych w celu maksymalizacji zawartości substancji czynnych w ekstraktach eksperci instytutu współpracują z firmą Celabor z Belgii oraz Uniwersytetem Hohenheim z Niemiec. Opracowaniem napoju 4Sir2 zajmą się z kolei naukowcy z Uniwersytetu w Tuscii (UNITUS) we Włoszech i Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Natomiast Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w kolejnych fazach projektu przeprowadzi badania mające na celu ocenę wpływu napoju na redukcję masy ciała i poprawę zdrowia u nastolatków i młodych dorosłych.

– 60 proc. odpadów po przetwórstwie winogron to woda, a resweratrol to nawet poniżej 1 proc. ich zawartości. Nie chcemy jednak marnować pozostałej części. Już teraz pracujemy nad metodami wykorzystania jej m.in. do otrzymywania dodatkowych składników funkcjonalnych dla przemysłu spożywczego, ale też węgla winogronowego czy nawozów, które mogłyby pomóc mołdawskim producentom w uprawie winorośli. To doskonały przykład gospodarki cyrkularnej – przekonuje dr inż. Dorota Kostrzewa.

Projekt zakłada zbadanie, czy napój 4Sir2 wpłynie na aktywację ekspresji genów odpowiedzialnych za syntezę białek sirtuin, a tym samym na procesy związane z rozwojem otyłości. Badania mają również ocenić, czy zawarta w nim aktywna biologicznie forma resweratrolu, czyli trans-resweratrol, wpływa na regulowanie metabolizmu, spalanie tłuszczów i gospodarkę energetyczną organizmu.

Budżet projektu, realizowanego w ramach unijnego programu Horyzont Europa, wynosi pięć milionów euro. Działanie rozpoczęło się we wrześniu 2025 roku, a zakończy się w lutym 2030 roku.

Czas jednak goni, ponieważ otyłość wśród dzieci i młodzieży w Europie, a zwłaszcza w Polsce, jest narastającym problemem.

Nadwagę, w tym otyłość, w Polsce odnotowano u 32 proc. dzieci w wieku 8 lat. Ogółem nadmierną masę ciała miało 36 proc. chłopców i 29 proc. dziewczynek. Pod względem nadmiernej masy ciała, wśród 33 badanych krajów, polscy chłopcy zajmują 6. miejsce, a dziewczęta 13. Szacuje się, że w Polsce każdego roku będzie przybywać 400 tys. dzieci z nadwagą, w tym 80 tys. z otyłością, a w Europie każdego roku będzie przybywać 1,3 mln dzieci z nadwagą, w tym 300 tys. z otyłością.

Postępy prac w ramach projektu można śledzić na dedykowanej stronie internetowej www.4sir2.eu.

Projekt otrzymał dofinansowanie z programu badań i innowacji Horyzont Europa Unii Europejskiej na podstawie umowy o dotację nr 101181746 – 4Sir2 – HORIZON-CL6-2024-FARM2FORK-01.