Żywność charakteryzuje się różnym stopniem trwałości. W związku z ciągle rosnącą podażą i popytem konieczne jest jej odpowiednie zagospodarowanie i dystrybucja w celu zapewnienia bezpieczeństwa żywności i żywienia. Kluczowe stają się w tym przypadku techniki utrwalania żywności i przedłużania jej przydatności do spożycia, co również osiąga się poprzez zastosowanie odpowiednio dobranych opakowań. Te przeznaczone do kontaktu z żywnością powinny spełniać określone wymagania, m.in.: nietoksyczność, barierowość wobec gazów, światła i zapachów, ochrona przed zanieczyszczeniami, zoptymalizowana masa, kształt i wielkość, odporność mechaniczna na czynniki fizyczne, odpowiednia prezencja i możliwość umieszczania nadruków ułatwiających komunikację, opłacalność ekonomiczna i łatwość utylizacji. Niestety, znaczna część z nich wytwarzana jest z tworzyw sztucznych, co obniża koszty produkcyjne, gwarantuje pożądane właściwości barierowe i wytrzymałościowe. Z drugiej strony często są to jednakże materiały, które najczęściej powstają na bazie ropy naftowej, a ich produkcja, użytkowanie i utylizacja mają niekorzystny wpływ na środowisko, a nawet na zdrowie ludzi i zwierząt.

Odpady z tworzyw sztucznych

Dane literaturowe wskazują, że światowa produkcja tworzyw sztucznych wzrasta o około 4% rocznie, przy czym około połowa pochodzi z przemysłu opakowaniowego. Przyjmuje się, że degradacja takich materiałów może trwać nawet kilkaset lat. Zużyte opakowania z tworzyw sztucznych podlegają segregacji i ewentualnemu recyklingowi (rozdrabnianie, mycie, topienie, przygotowanie formy sypkiej i wytwarzanie nowych opakowań czy innych produktów), wykorzystywane są do odzysku energii (poprzez spalanie albo inne procesy prowadzące do uzyskania ciepła, energii elektrycznej lub paliwa) i deponowane na składowiskach śmieci. Częściowo odpady opakowaniowe eksportuje się do innych państw w celu ich przetworzenia w związku z m.in. nieodpowiednim zapleczem technologicznym, infrastrukturalnym czy finansowym w danym kraju. Przyjmuje się, że przy wykorzystaniu obecnej infrastruktury globalnej tylko 9% wyprodukowanego plastiku można poddać recyklingowi lub ponownie wykorzystać.

Dane statystyczne przedstawione przez Parlament Europejski wskazują, że w 2022 roku w Unii Europejskiej wytworzono łącznie 16,16 mln ton odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych, z czego 40,7% trafiło do recyklingu. W ostatnich kilkunastu latach występowała tendencja rosnąca w aspekcie wielkości wytworzonych i poddanych recyklingowi wskazanych odpadów w Unii Europejskiej - w 2005 roku było to odpowiednio 28,2 i 7,1 kg/os, zaś w 2022 36,1 i 14,7 kg/os.

Według szacunków 19-23 mln ton tworzyw sztucznych trafia do gleb, rzek i oceanów każdego roku, co niekorzystnie wpływa zarówno na środowisko, jak i na społeczeństwo. Cząstki mikroplastiku, pochodzące m.in. z opakowań z tworzyw sztucznych, mogą być spożywane przez zwierzęta morskie i akumulować się w ich organizmach, a następnie - poprzez kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego - trafiać do ludzi. Mikroplastik może również migrować bezpośrednio z opakowań do żywności, jego obecność stwierdzono także w organizmie człowieka. Globalny cykl życia tworzyw sztucznych odpowiadał w 2019 roku za emisję 1,8 mld ton ekwiwalentu CO₂, przy czym około 90% tych emisji pochodziło z produkcji i przetwarzania tworzyw wytwarzanych z surowców kopalnych.

Według prognoz, do 2060 roku emisje związane z całym cyklem życia tworzyw sztucznych wzrosną ponad dwukrotnie. W 2022 roku unijna gospodarka tworzyw sztucznych wygenerowała 193 mln ton emisji ekwiwalentu CO₂, z czego 15% przypadało na zagospodarowanie odpadów po zakończeniu ich użytkowania, przede wszystkim na spalanie.

W związku z rosnącym zaangażowaniem społeczeństwa i administracji rządowych w ograniczanie obecności tworzyw sztucznych zarówno na rynku, jak i w środowisku, przemysł oraz instytucje naukowe poszukują materiałów, które mogłyby je zastąpić. Jednym z rozwiązań są opakowania wykonane z materiałów powszechnie określanych jako „bioplastiki”, „biopolimery” lub „biotworzywa”.

Jak konsumenci oceniają alternatywne materiały opakowaniowe?

Polscy badacze przeprowadzili wiele ankiet konsumenckich na temat opakowań z tworzyw sztucznych i materiałów alternatywnych, a także cyklu życia tych produktów oraz szeroko pojętej segregacji i ekologii w tym aspekcie.

Cały artykuł w wydaniu 3/2026 Kierunku Spożywczego TUTAJ.